Tương lai của chữ Thái ở Nghệ An là khá vững chắc

Thảo Nguyên: Ông có thể cho biết tình hình về chữ viết của các nhóm người Thái ở Nghệ An?

Sầm Văn Bình: Ở tỉnh Nghệ An có 3 nhóm cư dân dân tộc Thái, các nhóm đó có tên gọi theo tiếng địa phương là Tay Mương, Tay Thánh và Tay Mưởi.

Nhóm Tay Mương có lịch sử cư trú lâu đời nhất. Nhóm này sử dụng chữ Thái hệ Lai Tay (ở vùng đường 48) và chữ Thái hệ Lai Pao (ở vùng đường 7). Chữ Thái hệ Lai Tay có đặc điểm viết theo hàng dọc, ghép vần từ trên xuống dưới, đọc các hàng từ phải sang trái. Khoảng từ năm 1900- 1945, chữ Thái hệ Lai Tay được sử dụng ghi chép các văn bản hành chính ở vùng Phủ Qùy. Các văn bản này có đóng dấu triện của các triều vua Bảo Đại, vua Thành Thái, hoặc dấu của chính quyền Đông Dương tùy theo từng thời kỳ. Chữ Thái hệ Lai Pao có đặc điểm viết theo hàng ngang, được sử dụng trong dân chúng nhưng về sau bị rơi dần vào sự lãng quên.

Chữ Thái Qùy Châu từ một kí tự qua nghiên cứu của M.Ferlus

1. Về chữ Thái ở Nghệ An

Được biết, trong quá trình lịch sử, nhiều bộ lạc Thái đã di cư đến những vùng khác nhau của bán đảo Đông Dương vào những thời kỳ khác nhau và theo những nhóm khác nhau. Một nhóm trở thành người Shan ở Myanma, một nhóm khác trở thành người Xiêm ở Thailand; một nhóm khác trở thành người Lào và những người Thái với tên gọi bộ lạc khác nhau ở miền Bắc Việt Nam, nam Trung Quốc và cả ở đảo Hải Nam. Khác với nhóm người Shan ở Myanma, người Thái ở miền Bắc Việt Nam và Nam Trung Quốc là những người phần nào đã hoà trộn tự do với chủng tộc Môn- Khme.

A Tai script with Chinese style

Thawi Swangpanyangkoon (2012)

Abstract:

The Tai group of languages collectively form an important family of languages in South East Asia. The area in which they are spoken encompasses Assam in the west to Hainan Island in the east, and from southrn China in the north to the Thai-Malay border in the south.

Chữ Thái có phải là “Lai Tay”?

(Chữ Thái Qùy Châu có đẹp không? Mình khẳng định ngay là rất đẹp. Vậy nhưng thấy khá nhiều người khi nhìn vào một trang chữ Thái đều nói: "Ầy dà, cái chữ gì mà trông giống như con giun con rắn?" Điều đó không có gì lạ. Khi sống trong một môi trường choán kín các hình tượng chữ cái la- tinh xung quanh (sách báo, ti- vi, quảng cáo, net), bạn cũng sẽ nói như vậy. Tuy nhiên, bạn thử tưởng tượng xem nhé, ngày xưa các cụ toàn sử dụng chữ Thái chứ không được biết đến chữ la- tinh… Biết đâu trong cái thuở xa xôi ấy

Lịch sử phủ Quỳ Châu xưa qua một văn bản chữ Thái.

Trong sử sách Nghệ An xưa, Quỳ Châu và Tương Dương là hai phủ ở miền Tây Nghệ An. Sách "Đại Nam nhất thống chí" do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn, khắc in vào năm 1909 đời vua Duy Tân có chép về phủ Quỳ Châu:
"Phủ Quỳ Châu (…) xưa là đất Diễn Châu. Thời thuộc Minh, năm Vĩnh Lạc thứ 13, tách đặt làm châu, trước lệ vào phủ Diễn Châu