Hiển thị các bài đăng có nhãn Văn hóa và Lịch sử. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn Văn hóa và Lịch sử. Hiển thị tất cả bài đăng

Thứ Sáu, 22 tháng 10, 2021

Một số khác biệt trong ngôn ngữ Thái

(Ảnh từ internet)

Được biết, người Thái sinh sống chủ yếu ở các tỉnh phía Tây Bắc của Việt Nam, là các tỉnh: Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Yên Bái, Hoà Bình và phía Bắc miền Trung là Thanh Hoá, Nghệ An. Từ trong các nghiên cứu đã chỉ ra khoảng một thế kỷ nay, người Thái ở Việt Nam được xếp vào hai nhóm chính, đó là nhóm Thái Đen và nhóm Thái Trắng. Trong vòng vài chục năm trở lại đây, việc xếp nhóm người Thái đã có sự khác biệt đôi chút do ở các tỉnh Thanh Hoá và Nghệ An, người dân tộc Thái ở địa phương đã cho rằng, cách gọi tên Thái Đen và Thái Trắng ở hai tỉnh Nghệ An và Thanh Hoá đã trở nên hết sức mờ nhạt, và hiện nay người ta chỉ biết ở đây có 3 nhóm Thái chính là Tay Mương, Tay Thanh, Tay Mười.

Thứ Bảy, 9 tháng 10, 2021

"Thằm Mẻ Mọn" mãi còn ngân nga

 
(Ảnh chỉ mang tính minh hoạ, từ internet)

Thằm Mẻ Mọn (hang Mẻ Mọn) nằm tại địa phận bản Chiêng, xã Quang Phong (huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An), đã từng có thời được gọi là "Đệ nhất động Nghệ An". Theo lời một cán bộ làm công tác Văn hoá- Thể thao- Du lịch huyện Quế Phong, dù đã từng "nổi danh" như thế nhưng Thằm Mẻ Mọn đã trở thành "nàng công chúa" ngủ quên nhiều năm trong rừng mà không được ai đánh thức. Thế nên khi hỏi những người dân sinh sống ở ngay thị trấn Kim Sơn (trung tâm huyện Quế Phong, Nghệ An) về "đệ nhất động" hang Thằm Mẻ Mọn nhiều người đều lắc đầu trả lời: không biết.

Thứ Năm, 7 tháng 10, 2021

"Nhập vong" trong cách nghĩ của người Thái Nghệ An

 

(Ảnh từ internet)

“Nhập vong”, “áp vong”, “ngoại cảm”, “tìm hài cốt”… là những từ ngữ đã được sử dụng từ bấy lâu nay, và đã thấy xuất hiện khá dày đặc trên báo chí và các phương tiện truyền thông cách đây mấy năm. Cùng với các từ đó, người ta truyền nhau những thông tin cùng chiều hoặc trái ngược nhau về “nhà ngoại cảm” Phan Thị Bích Hằng, về việc công an khám xét nơi ở và bắt tạm giam “Cậu Thủy”…

Xã hội người Thái Nghệ An ghi nhận có ba đối tượng liên quan hoặc nhiều hoặc ít đến chuyện “nhập vong”- đứng đầu là thầy mo, thứ hai là những người “đột nhiên có khả năng ngoại cảm” và thứ ba là những người phụ nữ yếu vía.

Về linh vật Chăm tìm được ở Quỳ Hợp- Nghệ An

 Được biết, trên dải đất Việt Nam ngày nay vào thời xưa đã từng tồn tại ba quốc gia. Về đại thể thì miền Bắc là lãnh thổ Đại Việt (đặc trưng là văn hoá Đông Sơn), miền Trung là địa bàn của vương quốc Chăm Pa (văn hoá Chăm Pa) và miền Nam là một phần lãnh thổ của vương quốc Phù Nam (văn hoá Óc Eo). Vào thời ấy cương vực, bờ cõi, biên giới giữa các quốc gia cổ đại luôn là vấn đề không bao giờ rành mạch rõ ràng.

Thứ Tư, 6 tháng 10, 2021

Qua một tình tiết trong Anh hùng ca Khủn Chưởng

 

Trong một dịp tình cờ cách đây mấy năm tôi được đọc một bài viết đề cập đến cuốn sách “Trường ca Khủn Chưởng”, sau khi sách vừa mới được xuất bản. Cuốn sách này do GS, TSKH Phan Đăng Nhật chủ biên, Vi Văn Kỳ cố vấn, cùng nhiều cộng sự khác (Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, năm 2005). Sách dày 750 trang, bìa cứng có in ảnh buổi diễn xướng sử thi Khủn Chưởng ở xã Châu Hạnh (huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An) vào ngày 21/ 8/ 2005.

Thành Tổng Lôi ở Bản Cung

 

Cuộc khởi nghĩa Tổng Lôi được đưa vào mục X, chương II của cuốn “Địa chí huyện Quỳ Hợp”[1], trong đó ghi nhận: “Cuộc khởi nghĩa Tổng Lôi (Quỳ Hợp) chưa nổ ra dữ dội và đã bị bóp nghẹt trong trứng nước nhưng đó là cuộc khởi nghĩa duy nhất có chuẩn bị chu đáo, được sự hưởng ứng của đông đảo nhân dân miền núi Nghệ An. Nó nói lên lòng yêu nước, căm thù giặc ngoại xâm của nhân dân ta. Đồng thời cũng nói lên rằng, trước kẻ thù cướp nước, nhân dân ta ở bất cứ nơi nào, dù là đô thị, đồng bằng hay tại một làng bản nhỏ của người dân tộc thiểu số ở trong rừng núi hẻo lánh, âm u; tất cả đều nghĩ đến danh dự, đến thân phận mình và của cả dân tộc mà đứng lên hoặc đi theo các lãnh tụ để giết quân cướp nước, giải phóng dân tộc trong đó có bản thân mình”.[2] Nội dung liên quan trong bài viết này, về cuộc khởi nghĩa Tổng Lôi trong “Địa chí huyện Quỳ Hợp”, dựa theo tài liệu của Trần Thanh Tâm[3], có thể tóm tắt như sau:

Thứ Hai, 21 tháng 11, 2016

Mê đắm lời xuối- nhuôn


Ca dao dân tộc Thái ở Nghệ An có một khối lượng khá đồ sộ và phong phú. Với sự phản ánh sinh động, hấp dẫn về phong cảnh bản mường giàu đẹp, tình yêu nam nữ thiết tha, quan hệ hôn nhân, gia đình và xã hội, ca dao dân tộc Thái ở Nghệ An được thể hiện trên nhiều cung bậc cảm xúc của người dân thông qua các làn điệu diễn xướng như "nhuôn, xuối, òn, khắp"… Ngoài ra, với những nhận định về thời tiết và phản ánh đời sống lao động sản xuất, đồng bào cũng lưu giữ và truyền lại cho các thế hệ sau những kinh nghiệm quý báu trong thực tiễn sản xuất và đấu tranh với thiên nhiên từ bao đời nay.
Người Thái ở Nghệ An chủ yếu cư trú tại các huyện miền núi của tỉnh Nghệ An.

Thứ Hai, 14 tháng 11, 2016

Chuyện kết duyên của chàng Khủn Tinh



Chú thích ảnh: Đôi trụ đá mang hình tượng Khủn Tinh và Nang Ni trong động Nang Ni

Có những câu chuyện cổ và truyền thuyết của dân tộc Thái xung quanh các địa danh ở huyện Qùy Hợp vùng các xã Châu Quang, Châu Cư­ờng nh­ư là cánh đồng Tổng Diềm, nghĩa địa Đông Mô Quao, núi Phá Củm, cánh đồng Lủm Chăm, bản Mường Ham, hang Nang Ni v.v... đã đư­ợc các bậc cao niên kể đi kể lại khá nhiều. Chuyện kể còn lan truyền đến với bà con ở các xã khác như­ Châu Thái, Châu Đình, Châu Lý, Châu Hồng, Châu Lộc... Nội dung câu chuyện được lan truyền theo nhiều hình thức, nhưng chủ yếu là thông qua những lời hát dân ca theo điệu Nhuôn khi uống rượu cần nhân các việc vui như là làm đám cưới hoặc trong lễ làm vía.

Thứ Ba, 1 tháng 3, 2016

Hình rồng thêu trên váy của phụ nữ Thái Nghệ An


Người Thái ở Nghệ An bao gồm các nhóm Tày Mường (còn gọi là Tày Chiềng, Hàng Tổng), Tày Thanh, Tày Mười. Đặc điểm về tấm váy của người phụ nữ Nghệ An được nêu trong bài viết này cơ bản là liên quan đến nhóm Thái Tày Mường- còn các nhóm Thái khác xin được đề cập đến ở một số bài viết khác khi có dịp... Nói chung, phụ nữ dân tộc Thái ở miền Tây Nghệ An thường hay thêu hình rồng trên váy. Một chiếc váy nhuộm chàm được phân chia thành hai phần rõ rệt: phần cao hơn được để nguyên với màu chàm đặc trưng, còn phần thấp hơn được thêu thùa rất cẩn thận, công phu và trang trí bằng các hình ảnh hoặc đường nét phần nào mang tính cách điệu. Các hình đó có thể là những đường nét khó hiểu, cần phải đầu tư thời gian và công sức mới có thể tìm ra ý nghĩa của chúng; đó cũng có thể là hình của một vài loại lá cây quen thuộc như lá cau, lá dừa, lá rau bợ...; đó cũng có thể là hình ảnh của bông hoa, của mặt trời...; đó cũng có thể là hình tượng các con vật như hươu, nai, hổ, voi, và cả hình tượng rồng...


Chủ Nhật, 22 tháng 6, 2014

Cái bánh sừng trâu

Là người Thái, hẳn không ai là không biết cái bánh sừng trâu. Sở dĩ cái bánh đó được gọi tên như thế vì nó có một đầu nhọn như cái sừng trâu, một đầu tù được buộc bằng lạt giang cho khỏi tuột… Tùy theo từng vùng, từng khu vực sinh sống mà người Thái gói bánh sừng trâu bằng lá đót hoặc lá dong, nhưng gói bằng lá dong là phổ biến nhất. Nguyên liệu để làm nên cái bánh sừng trâu hết sức đơn giản và dễ tìm

Thứ Tư, 27 tháng 11, 2013

Nhập vong trong cách nghĩ của người Thái Nghệ An

(Ảnh từ internet)

“Nhập vong”, “áp vong”, “ngoại cảm”, “tìm hài cốt”… là những từ ngữ đã được sử dụng từ lâu, nhưng lại thấy xuất hiện nhiều trên báo chí và các phương tiện truyền thông gần đây. Cùng với các từ đó, người ta truyền nhau những thông tin cùng chiều hoặc trái ngược nhau về “nhà ngoại cảm” Phan Thị Bích Hằng, về việc công an khám xét nơi ở và bắt tạm giam “Cậu Thủy”…
Xã hội người Thái Nghệ An ghi nhận có ba đối tượng liên quan hoặc nhiều hoặc ít đến chuyện “nhập vong”- đứng đầu là thầy mo, thứ hai là những người “đột nhiên có khả năng ngoại cảm” và thứ ba là những người phụ nữ yếu vía.

Thứ Tư, 31 tháng 7, 2013

Sách "Tốp Lai" của người Thái


Trong ảnh: Ông Vi Văn Biến đang nói về sách “Tốp Lai” với khách

“Tốp Lai” là một cuốn sách chữ Thái (tiếng Thái: Tốp = vỗ tay vào nhau; Lai = chữ), dùng để đoán những bí ẩn riêng tư của một con người. Cách sử dụng sách “tốp Lai” cũng na ná như cách bói Kiều của người Kinh ở các vùng miền xuôi!

Thứ Tư, 20 tháng 3, 2013

Lịch sử phủ Quỳ Châu xưa qua một văn bản chữ Thái.





Trong sử sách Nghệ An xưa, Quỳ Châu và Tương Dương là hai phủ ở miền Tây Nghệ An. Sách "Đại Nam nhất thống chí" do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn, khắc in vào năm 1909 đời vua Duy Tân có chép về phủ Quỳ Châu:
"Phủ Quỳ Châu (…) xưa là đất Diễn Châu. Thời thuộc Minh, năm Vĩnh Lạc thứ 13, tách đặt làm châu, trước lệ vào phủ Diễn Châu