Chia sẻ Tri thức Truyền thống dt Thái: Bảo tồn vốn cổ

Hiển thị các bài đăng có nhãn Bảo tồn vốn cổ. Hiển thị tất cả bài đăng

Chủ Nhật, 9 tháng 10, 2016

Khuya khoắt người ơi

Khuya rồi, khuya khoắt em ơi

Đêm đen chậm rãi đổ vơi sang ngày

Giữa dòng, cá "pộc" ngủ say

Ven bờ, cá "vả" xếp vây ngủ vùi

Đầu nguồn, cá "cánh" ham chơi

Giờ này cũng ngủ từng đôi im lìm.

Có con gà trống huyên thuyên

Lặng thinh xếp cánh ngủ yên trong chuồng

Chim khuyên ngủ ngọn cây vông

Con công ngủ chốn bịt bùng lá đa

Con vượn ngủ trong rừng già

Con chim "tăng ló" ơi à nựng con…

...Bản mường, khe suối, núi non

Ngủ cho đêm khuyết. Ngày tròn đang lên.

Chỉ mình anh thức cùng em

Nghe trong tĩnh lặng, con tim thì thầm…

Tiếng Thái: Đấc má lẹo

Đấc má lẹo đấc điềng má lẹo
Tiềng cứn đả hon má lẹo
Tếnh bộc thăm pả và cờ nón
Nửa tà thăm pả cảnh cờ nón
Hỏn đảnh phu cày tò cờ nón
Nộc nọi chắp ngà phủng
Nộc nhứng chắp ngà ba
Cớ ní nón pải mạy cờ nón
Phán cay nón pặp tỏ cờ nón
Nhắng đẻo tò nộc tảng ló đảng xày
Nhắng tò ai tấng nọng nằng huồng hon cứn...

Sầm Văn Bình

Thứ Năm, 7 tháng 1, 2016

Xa em nhiều ngày

(Báo Nghệ An cuối tuần ngày 04/ 01/ 2015)

Thứ Ba, 1 tháng 9, 2015

Vía trâu nâng vía chủ

Trâu trong đàn đông đúc và khỏe

Ngày yên ả chẳng ai đánh mắng

Trâu mộng to đang lớn

Hai tai bằng tấm giát

Mặt trâu bằng mâm mây

Chót đuôi bằng bụi sậy

Xương chậu bằng nồi hông

Hai cái sừng nhọn đẹp như cựa gà

Vươn vai ngang cành sấu

Khéo léo khi đi ruộng

Kéo cày không gãy bắp

Bừa ven ruộng nhịp nhàng

Vía trên đầu làm gốc

Vía trên đầu thì vào làm gốc

Vía miệng đi vào miệng ăn cá

Vía mắt vào trong mắt cho sáng

Vía tai vào trong để lắng nghe

Vía mũi vào trong mũi cho thông

Vía răng vào với hàm nhuộm đen lấp lánh

Vía vai vào với vai hai ngả

Vía eo vào với eo nần nẫn

Vía dạ vào trong dạ lâng lâng...

Vui đón Cụ Hồ

Mẹ đi nương sao lâu về?

Bố đi làm ruộng sao muộn thế chưa về?

Hay là mải vui hội bạn không nhớ con ở nhà?

Con ăn cơm ngó ra cửa trông mong

Con ăn cá ngó ra cầu thang chờ đợi

Thấy mọi người ở bản xôn xao đi lại

Tóc trên đầu chưa kịp búi cũng có

Đổ xôi ra cái rá mà quên quạt cũng có

Con nhỏ đang bú bế con ra đường cũng có

Bà già chống gậy đi qua dưới gầm sàn

Bà đi qua mà quên không dắt theo cháu

Cháu gọi theo bà cũng không dừng

Người đi qua lũ lượt như đàn bướm

Ấy là họ nghe tin Cụ Hồ kính yêu về thăm bản mường ta…

Xây dựng bản mường

Cầm dây bản đừng cho vàng úa

Cầm dây mường chớ để héo mòn

Đã thành chủ của dân cả mường

Đối xử tốt như con chim cuốc

Đối xử khôn như con chim yểng

Minh bạch như mặt trời

Mát rượi như nước nguồn

Mong cho biết lột như con nhện

Mong cho sáng dịu như ánh trăng rằm…

Xuống ngồi núi trâu

Ông Chò Lỉ xuống trần dọn mương

Ông Chò Lướng xuống mường dọn bản

Ông Càu Càn đi khai ruộng lớn

Ông đi khai được đống cây lau cây lách đầy vác

Ông đi dọn được đống cây "phạch" lút đầu

Lúc ấy Bôn Then lại đưa người đến

Then chủ lại đưa người xuống

Lò Anh xuống ngồi ngự

Lò Ỳ xuống ngồi mường

Căm Thướng xuống ngồi bản

Chủ Căm Lạn xuống ngồi Núi Trâu...

Thứ Bảy, 18 tháng 7, 2015

Khen vò rượu ngon

Vị rượu đắng còn thêm vị ngọt

Ngọt như lóng mía già ở vườn bãi trên

Như quả chuối chín cây ở vườn phù sa bãi dưới

Hương rượu thoảng đến đàn bò

Bò say nằm lăn lóc cạnh phai

Hương rượu thoảng đến đàn trâu

Thấy trâu say nằm lổm ngổm trong chuồng

Thoảng vào con sóc, sóc thiếp đi bên chùm quả ngọt

Thoảng vào con cáo, cáo lịm đi cạnh chùm quả chua

Hương rượu thoảng đến cạnh người thương

Em ngã lăn ra giường…

Thứ Ba, 14 tháng 10, 2014

Lời chúc cho ngôi nhà

(Chữ Thái Lai- Pao)

Trong lễ làm vía, ngoài lời chúc cho sức khỏe dành cho con người, thầy mo còn đọc thêm những „lời vía“ chúc cho ngôi nhà bền vững làm mái ấm che chắn cho chủ nhà

Lời vàng bạc chúc cho ngôi nhà

Tạo chủ dựng ba mươi lăm cột chôn

Sáu mươi lăm cột dựng

Cây bậc cửa to dài

Cây dầm dọc rảnh rang

Cây dầm ngang rui tựa

Mái tranh ngăn mưa nắng

Tám mươi hàng ken dày che sương

Gió đông thổi đừng lay

Gió tây xô không động

Gió đừng quật gian trong

Gió đừng quét gian ngoài

Dây lửa sét không giăng thành chớp…

Thứ Hai, 13 tháng 10, 2014

Chim rừng vui ven bản

Nơi ấy có bìm bịp kêu trong lùm gai thấp

Chim cun cút gọi bạn khắp bụi cây “tồn”

Chim gõ kiến mổ trên cành cây sấu

Con cu cườm gọi bạn ở cành cơi

Chim cu xanh bay xuống lùm ý dĩ

Vẹt cánh xanh xuống bóc bẹ ngô vàng

Lùm cây “phà” bầy chào mào xuống đậu

Bụi lau cao bầy chim khướu líu lo

Bên cây rào chim “chí chiêu” ngân giọng…

(Lược trích từ bài hát Nhuôn của tác giả Lô Vĩnh)

Thứ Sáu, 10 tháng 10, 2014

(Lễ giáo phong kiến thời xưa nhiều khi bắt ép nam nữ xây dựng gia đình vẫn thường phải theo lệ „cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy“- và đây cũng là lệ gây ra nhiều đau khổ cho thanh niên người Thái khi bị cha mẹ ngăn cản tự do yêu đương của mình. Đoạn trích này nói lên lời than thân phận của họ)…

Cầm bằng lá trầu không đang lìa cuống

Cây cau xanh rụng lá trụi thân

Bởi trong lòng mẹ yêu ngăn cản

Bố yêu nói lời như dao cắt ống nứa

Mẹ nói lời như sửa miệng ống cho trơn

Như thể có núi non về chắn lối

Thấy nước suối khô thành lũ trào dâng

Em phải xa anh sao tủi trong lòng

Xa anh rồi sao nghe nức nở

Lòng nghẹn dâng như gà gáy dồn canh

Như bông hoa héo rũ trên cành...

Bến nước Mường Bôn

(Đoạn trích tả cảnh bến nước trên Mường Bôn [Mường Trời], nơi thầy mo rong ruổi đến tận nơi để tìm lại và dẫn dắt hồn vía con người trở về với thân thể để con người được mạnh khỏe, an lành)…

Bến dưới thầy mo già hay tắm ngựa

Bến bên này mo mường tắm cho voi

Bến rộng rãi là bến các thầy mo

Bến bên kia chống thuyền bè xuống xuôi gềnh thác

Bến sáng nhất là bến con trai con gái

Bến trắng tinh sủi bọt chân núi Phá Nhơ ào ào

Bao nhiêu anh chàng tắm rửa thân mình

Ta biết đâu bến nào là bến tốt

Kéo nhau về bến tốt ta gội đầu búi tóc

Ta cùng nhau gột rửa mọi lo toan…

Thứ Hai, 29 tháng 9, 2014

Anh như rau dớn

Trích đoạn hát “nhuôn” nói lên nỗi niềm của chàng trai tâm sự với người yêu. Rằng chàng trai đang cố gắng khắc phục ngoại cảnh éo le để vươn lên nhưng chưa toại ý, mong người yêu nhớ ghi tình son sắt, rồi có ngày tình yêu của họ sẽ được như “vườn dưa non trải lá xanh ngời”…

Thân anh đây cũng thể cây rau dớn

Xòe lá non bên bờ suối chưa kịp sum suê

Muốn vươn cao mà cây lim cây chò trôi qua lại rạp

Ngọn vươn ngang bầu bạn cát mịn lại vùi chôn

Xin em hãy vui lòng dạo về chơi chốn cũ

Cho anh còn được dịp ghé thăm đóa hoa mường

Nhìn mưa rơi giăng vòng quanh chân núi

Nước suối dâng nước đỏ phù sa

Vườn dưa non trải lá xanh ngời

Cây mạ nhỏ vươn cao ngang bờ ruộng

Buồn nhớ em yêu- sợi tơ mảnh óng vàng…

Tiếng Thái: Nừng tôn cụt nọi

Xẩn chái nị cò chớ mở nừng

Cụt tăng tôn liệp nặm chắc cà lớ ngó

Dặc hính ngó cỏ lỉm tấng cỏ khó lảy lòng má pan

Nhọt khăm hưn piếng pạn xái òn má thổm

Chái xỏ nọng hày xổm chở lin lống đẻo pựn càu

Hơ ai đay lin bọc pỉ bọc tỏng mướng piếng lải lưa

Mói hển phổn tốc om mướng piếng lải hà

Chù ngà huôi hòng cạng pển thùm nóng đảnh

Chù néo phắc néo tảnh dù xuổn chốm ma

Chù tôn ca hướn nọng chốm chừn bản má

Tộc pớ kiêu chòn phọn đai lẹp chứa lưởng...

Chủ Nhật, 28 tháng 9, 2014

Anh nhìn thấy em

(Sưu tầm, lược dịch)

Anh nhìn thấy em như rái thấy con cá

Anh thấy em như quạ thấy trứng gà

Như con sóc rừng thấy bắp ngô

Như con gấu thấy tổ ong rừng

Gấu ăn mật ong ăn nhiều rồi cũng ngán

Anh gặp em trăm lần còn vương vấn em ơi!...

Tiếng Thái: Ai hển nọng

Ai hển nọng khư nạc hển pả

Ai hển nọng khư cả hển xày

Ai hển nọng khứ này hển đưởi

Ai hển nọng khứ mưởi hển phâng

Mưởi hển phâng kí hẩng nhắng bừa

Ai hển nọng họi từa bo bừa bo ướn...

Thứ Bảy, 27 tháng 9, 2014

Anh có thành cánh ná

(Sưu tầm, trích dịch)

...Em ơi, anh có thành cánh ná

Cũng không đành ngắm bắn đàn nai

Quăng lưới xuống suối không bắt được nhiều cá

Anh nguyện nhằm tảng đá nơi cá khỉnh về vui

Đến khi lưới cũ rách không còn vướng cá

Xin em đừng cắt vụn lưới ra

Ná không nhắm trúng đàn nai em chớ cắt dây đi

Trâu không kéo được ách cày đừng cắt lìa dây óng

Tên nhọn không dùng xin chớ chẻ đôi…

Thứ Tư, 2 tháng 10, 2013

"Xuống mường hạ giới"- Truyền thuyết của đồng bào Thái Nghệ An

(Ảnh minh họa từ internet)

Kho tàng truyền thuyết, sử thi của đồng bào dân tộc thiểu số khá phong phú. Từ thời còn học phổ thông, tôi đã được làm quen với “Trường ca Đam San” của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên. Tiếp sau nữa có Sử thi “Đẻ đất đẻ nước” của dân tộc Mường, Truyền thuyết “Quám tố mướng” của đồng bào Thái vùng Tây Bắc. Và, mặc dù là người Thái Nghệ An, gần chục năm trở lại đây tôi mới được biết đến Truyền thuyết “Xuống mường hạ giới”, huyền thoại “Khủn Tưởng- Khủn Tinh” và Sử thi “Khun Chương” của đồng bào Thái vùng Tây Bắc Nghệ An.

Đọc thêm »