Chia sẻ Tri thức Truyền thống dt Thái

Thứ Ba, 1 tháng 9, 2015

Vui đón Cụ Hồ

Mẹ đi nương sao lâu về?

Bố đi làm ruộng sao muộn thế chưa về?

Hay là mải vui hội bạn không nhớ con ở nhà?

Con ăn cơm ngó ra cửa trông mong

Con ăn cá ngó ra cầu thang chờ đợi

Thấy mọi người ở bản xôn xao đi lại

Tóc trên đầu chưa kịp búi cũng có

Đổ xôi ra cái rá mà quên quạt cũng có

Con nhỏ đang bú bế con ra đường cũng có

Bà già chống gậy đi qua dưới gầm sàn

Bà đi qua mà quên không dắt theo cháu

Cháu gọi theo bà cũng không dừng

Người đi qua lũ lượt như đàn bướm

Ấy là họ nghe tin Cụ Hồ kính yêu về thăm bản mường ta…

Xây dựng bản mường

Cầm dây bản đừng cho vàng úa

Cầm dây mường chớ để héo mòn

Đã thành chủ của dân cả mường

Đối xử tốt như con chim cuốc

Đối xử khôn như con chim yểng

Minh bạch như mặt trời

Mát rượi như nước nguồn

Mong cho biết lột như con nhện

Mong cho sáng dịu như ánh trăng rằm…

Xuống ngồi núi trâu

Ông Chò Lỉ xuống trần dọn mương

Ông Chò Lướng xuống mường dọn bản

Ông Càu Càn đi khai ruộng lớn

Ông đi khai được đống cây lau cây lách đầy vác

Ông đi dọn được đống cây "phạch" lút đầu

Lúc ấy Bôn Then lại đưa người đến

Then chủ lại đưa người xuống

Lò Anh xuống ngồi ngự

Lò Ỳ xuống ngồi mường

Căm Thướng xuống ngồi bản

Chủ Căm Lạn xuống ngồi Núi Trâu...

Thứ Hai, 3 tháng 8, 2015

Chữ Thái Qùy Châu từ một kí tự qua nghiên cứu của M.Ferlus

1. Về chữ Thái ở Nghệ An

Được biết, trong quá trình lịch sử, nhiều bộ lạc Thái đã di cư đến những vùng khác nhau của bán đảo Đông Dương vào những thời kỳ khác nhau và theo những nhóm khác nhau. Một nhóm trở thành người Shan ở Myanma, một nhóm khác trở thành người Xiêm ở Thailand; một nhóm khác trở thành người Lào và những người Thái với tên gọi bộ lạc khác nhau ở miền Bắc Việt Nam, nam Trung Quốc và cả ở đảo Hải Nam. Khác với nhóm người Shan ở Myanma, người Thái ở miền Bắc Việt Nam và Nam Trung Quốc là những người phần nào đã hoà trộn tự do với chủng tộc Môn- Khme.

Đọc thêm »

Thứ Bảy, 18 tháng 7, 2015

Khen vò rượu ngon

Vị rượu đắng còn thêm vị ngọt

Ngọt như lóng mía già ở vườn bãi trên

Như quả chuối chín cây ở vườn phù sa bãi dưới

Hương rượu thoảng đến đàn bò

Bò say nằm lăn lóc cạnh phai

Hương rượu thoảng đến đàn trâu

Thấy trâu say nằm lổm ngổm trong chuồng

Thoảng vào con sóc, sóc thiếp đi bên chùm quả ngọt

Thoảng vào con cáo, cáo lịm đi cạnh chùm quả chua

Hương rượu thoảng đến cạnh người thương

Em ngã lăn ra giường…

Thứ Ba, 14 tháng 10, 2014

Lời chúc cho ngôi nhà

(Chữ Thái Lai- Pao)

Trong lễ làm vía, ngoài lời chúc cho sức khỏe dành cho con người, thầy mo còn đọc thêm những „lời vía“ chúc cho ngôi nhà bền vững làm mái ấm che chắn cho chủ nhà

Lời vàng bạc chúc cho ngôi nhà

Tạo chủ dựng ba mươi lăm cột chôn

Sáu mươi lăm cột dựng

Cây bậc cửa to dài

Cây dầm dọc rảnh rang

Cây dầm ngang rui tựa

Mái tranh ngăn mưa nắng

Tám mươi hàng ken dày che sương

Gió đông thổi đừng lay

Gió tây xô không động

Gió đừng quật gian trong

Gió đừng quét gian ngoài

Dây lửa sét không giăng thành chớp…

Thứ Hai, 13 tháng 10, 2014

Chim rừng vui ven bản

Nơi ấy có bìm bịp kêu trong lùm gai thấp

Chim cun cút gọi bạn khắp bụi cây “tồn”

Chim gõ kiến mổ trên cành cây sấu

Con cu cườm gọi bạn ở cành cơi

Chim cu xanh bay xuống lùm ý dĩ

Vẹt cánh xanh xuống bóc bẹ ngô vàng

Lùm cây “phà” bầy chào mào xuống đậu

Bụi lau cao bầy chim khướu líu lo

Bên cây rào chim “chí chiêu” ngân giọng…

(Lược trích từ bài hát Nhuôn của tác giả Lô Vĩnh)

Thứ Sáu, 10 tháng 10, 2014

Bố mẹ không cho

(Lễ giáo phong kiến thời xưa nhiều khi bắt ép nam nữ xây dựng gia đình vẫn thường phải theo lệ „cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy“- và đây cũng là lệ gây ra nhiều đau khổ cho thanh niên người Thái khi bị cha mẹ ngăn cản tự do yêu đương của mình. Đoạn trích này nói lên lời than thân phận của họ)…

Cầm bằng lá trầu không đang lìa cuống

Cây cau xanh rụng lá trụi thân

Bởi trong lòng mẹ yêu ngăn cản

Bố yêu nói lời như dao cắt ống nứa

Mẹ nói lời như sửa miệng ống cho trơn

Như thể có núi non về chắn lối

Thấy nước suối khô thành lũ trào dâng

Em phải xa anh sao tủi trong lòng

Xa anh rồi sao nghe nức nở

Lòng nghẹn dâng như gà gáy dồn canh

Như bông hoa héo rũ trên cành...

Bến nước Mường Bôn

(Đoạn trích tả cảnh bến nước trên Mường Bôn [Mường Trời], nơi thầy mo rong ruổi đến tận nơi để tìm lại và dẫn dắt hồn vía con người trở về với thân thể để con người được mạnh khỏe, an lành)…

Bến dưới thầy mo già hay tắm ngựa

Bến bên này mo mường tắm cho voi

Bến rộng rãi là bến các thầy mo

Bến bên kia chống thuyền bè xuống xuôi gềnh thác

Bến sáng nhất là bến con trai con gái

Bến trắng tinh sủi bọt chân núi Phá Nhơ ào ào

Bao nhiêu anh chàng tắm rửa thân mình

Ta biết đâu bến nào là bến tốt

Kéo nhau về bến tốt ta gội đầu búi tóc

Ta cùng nhau gột rửa mọi lo toan…

Thứ Hai, 29 tháng 9, 2014

Anh như rau dớn

Trích đoạn hát “nhuôn” nói lên nỗi niềm của chàng trai tâm sự với người yêu. Rằng chàng trai đang cố gắng khắc phục ngoại cảnh éo le để vươn lên nhưng chưa toại ý, mong người yêu nhớ ghi tình son sắt, rồi có ngày tình yêu của họ sẽ được như “vườn dưa non trải lá xanh ngời”…

Thân anh đây cũng thể cây rau dớn

Xòe lá non bên bờ suối chưa kịp sum suê

Muốn vươn cao mà cây lim cây chò trôi qua lại rạp

Ngọn vươn ngang bầu bạn cát mịn lại vùi chôn

Xin em hãy vui lòng dạo về chơi chốn cũ

Cho anh còn được dịp ghé thăm đóa hoa mường

Nhìn mưa rơi giăng vòng quanh chân núi

Nước suối dâng nước đỏ phù sa

Vườn dưa non trải lá xanh ngời

Cây mạ nhỏ vươn cao ngang bờ ruộng

Buồn nhớ em yêu- sợi tơ mảnh óng vàng…

Tiếng Thái: Nừng tôn cụt nọi

Xẩn chái nị cò chớ mở nừng

Cụt tăng tôn liệp nặm chắc cà lớ ngó

Dặc hính ngó cỏ lỉm tấng cỏ khó lảy lòng má pan

Nhọt khăm hưn piếng pạn xái òn má thổm

Chái xỏ nọng hày xổm chở lin lống đẻo pựn càu

Hơ ai đay lin bọc pỉ bọc tỏng mướng piếng lải lưa

Mói hển phổn tốc om mướng piếng lải hà

Chù ngà huôi hòng cạng pển thùm nóng đảnh

Chù néo phắc néo tảnh dù xuổn chốm ma

Chù tôn ca hướn nọng chốm chừn bản má

Tộc pớ kiêu chòn phọn đai lẹp chứa lưởng...