Thứ Ba, 14 tháng 10, 2014

Lời chúc cho ngôi nhà

(Chữ Thái Lai- Pao)

Trong lễ làm vía, ngoài lời chúc cho sức khỏe dành cho con người, thầy mo còn đọc thêm những „lời vía“ chúc cho ngôi nhà bền vững làm mái ấm che chắn cho chủ nhà

Lời vàng bạc chúc cho ngôi nhà
Tạo chủ dựng ba mươi lăm cột chôn
Sáu mươi lăm cột dựng
Cây bậc cửa to dài
Cây dầm dọc rảnh rang
Cây dầm ngang rui tựa
Mái tranh ngăn mưa nắng
Tám mươi hàng ken dày che sương
Gió đông thổi đừng lay
Gió tây xô không động
Gió đừng quật gian trong
Gió đừng quét gian ngoài
Dây lửa sét không giăng thành chớp…

Thứ Hai, 13 tháng 10, 2014

Chim rừng vui ven bản




Nơi ấy có bìm bịp kêu trong lùm gai thấp
Chim cun cút gọi bạn khắp bụi cây “tồn”
Chim gõ kiến mổ trên cành cây sấu
Con cu cườm gọi bạn ở cành cơi
Chim cu xanh bay xuống lùm ý dĩ
Vẹt cánh xanh xuống bóc bẹ ngô vàng
Lùm cây “phà” bầy chào mào xuống đậu
Bụi lau cao bầy chim khướu líu lo
Bên cây rào chim “chí chiêu” ngân giọng

(Lược trích từ bài hát Nhuôn của tác giả Lô Vĩnh)

Thứ Sáu, 10 tháng 10, 2014

Bố mẹ không cho



(Lễ giáo phong kiến thời xưa nhiều khi bắt ép nam nữ xây dựng gia đình vẫn thường phải theo lệ „cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy“- và đây cũng là lệ gây ra nhiều đau khổ cho thanh niên người Thái khi bị cha mẹ ngăn cản tự do yêu đương của mình. Đoạn trích này nói lên lời than thân phận của họ)…


Cầm bằng lá trầu không đang lìa cuống
Cây cau xanh rụng lá trụi thân
Bởi trong lòng mẹ yêu ngăn cản
Bố yêu nói lời như dao cắt ống nứa
Mẹ nói lời như sửa miệng ống cho trơn
Như thể có núi non về chắn lối
Thấy nước suối khô thành lũ trào dâng
Em phải xa anh sao tủi trong lòng
Xa anh rồi sao nghe nức nở
Lòng nghẹn dâng như gà gáy dồn canh
Như bông hoa héo rũ trên cành...

Bến nước Mường Bôn



(Đoạn trích tả cảnh bến nước trên Mường Bôn [Mường Trời], nơi thầy mo rong ruổi đến tận nơi để tìm lại và dẫn dắt hồn vía con người trở về với thân thể để con người được mạnh khỏe, an lành)…

Bến dưới thầy mo già hay tắm ngựa
Bến bên này mo mường tắm cho voi
Bến rộng rãi là bến các thầy mo
Bến bên kia chống thuyền bè xuống xuôi gềnh thác
Bến sáng nhất là bến con trai con gái
Bến trắng tinh sủi bọt chân núi Phá Nhơ ào ào
Bao nhiêu anh chàng tắm rửa thân mình
Ta biết đâu bến nào là bến tốt
Kéo nhau về bến tốt ta gội đầu búi tóc
Ta cùng nhau gột rửa mọi lo toan…

Thứ Hai, 29 tháng 9, 2014

Anh như rau dớn



Trích đoạn hát “nhuôn” nói lên nỗi niềm của chàng trai tâm sự với người yêu. Rằng chàng trai đang cố gắng khắc phục ngoại cảnh éo le để vươn lên nhưng chưa toại ý, mong người yêu nhớ ghi tình son sắt, rồi có ngày tình yêu của họ sẽ được như “vườn dưa non trải lá xanh ngời”…


Thân anh đây cũng thể cây rau dớn
Xòe lá non bên bờ suối chưa kịp sum suê
Muốn vươn cao mà cây lim cây chò trôi qua lại rạp
Ngọn vươn ngang bầu bạn cát mịn lại vùi chôn
Xin em hãy vui lòng dạo về chơi chốn cũ
Cho anh còn được dịp ghé thăm đóa hoa mường
Nhìn mưa rơi giăng vòng quanh chân núi
Nước suối dâng nước đỏ phù sa
Vườn dưa non trải lá xanh ngời
Cây mạ nhỏ vươn cao ngang bờ ruộng
Buồn nhớ em yêu- sợi tơ mảnh óng vàng…

Tiếng Thái: Nừng tôn cụt nọi

Xẩn chái nị cò chớ mở nừng
Cụt tăng tôn liệp nặm chắc cà lớ ngó
Dặc hính ngó cỏ lỉm tấng cỏ khó lảy lòng má pan
Nhọt khăm hưn piếng pạn xái òn má thổm
Chái xỏ nọng hày xổm chở lin lống đẻo pựn càu
Hơ ai đay lin bọc pỉ bọc tỏng mướng piếng lải lưa
Mói hển phổn tốc om mướng piếng lải hà
Chù ngà huôi hòng cạng pển thùm nóng đảnh
Chù néo phắc néo tảnh dù xuổn chốm ma
Chù tôn ca hướn nọng chốm chừn bản má
Tộc pớ kiêu chòn phọn đai lẹp chứa lưởng...

Chủ Nhật, 28 tháng 9, 2014

Anh nhìn thấy em




(Sưu tầm, lược dịch)

Anh nhìn thấy em như rái thấy con cá
Anh thấy em như quạ thấy trứng gà
Như con sóc rừng thấy bắp ngô
Như con gấu thấy tổ ong rừng
Gấu ăn mật ong ăn nhiều rồi cũng ngán
Anh gặp em trăm lần còn vương vấn em ơi!...

Tiếng Thái:   Ai hển nọng
Ai hển nọng khư nạc hển pả
Ai hển nọng khư cả hển xày
Ai hển nọng khứ này hển đưởi
Ai hển nọng khứ mưởi hển phâng
Mưởi hển phâng kí hẩng nhắng bừa
Ai hển nọng họi từa bo bừa bo ướn...

Thứ Bảy, 27 tháng 9, 2014

Anh có thành cánh ná



(Sưu tầm, trích dịch)

...Em ơi, anh có thành cánh ná
Cũng không đành ngắm bắn đàn nai
Quăng lưới xuống suối không bắt được nhiều cá
Anh nguyện nhằm tảng đá nơi cá khỉnh về vui
Đến khi lưới cũ rách không còn vướng cá
Xin em đừng cắt vụn lưới ra
Ná không nhắm trúng đàn nai em chớ cắt dây đi
Trâu không kéo được ách cày đừng cắt lìa dây óng
Tên nhọn không dùng xin chớ chẻ đôi…

Chủ Nhật, 22 tháng 6, 2014

Cái bánh sừng trâu

Là người Thái, hẳn không ai là không biết cái bánh sừng trâu. Sở dĩ cái bánh đó được gọi tên như thế vì nó có một đầu nhọn như cái sừng trâu, một đầu tù được buộc bằng lạt giang cho khỏi tuột… Tùy theo từng vùng, từng khu vực sinh sống mà người Thái gói bánh sừng trâu bằng lá đót hoặc lá dong, nhưng gói bằng lá dong là phổ biến nhất. Nguyên liệu để làm nên cái bánh sừng trâu hết sức đơn giản và dễ tìm