Anh nhìn thấy em

(Sưu tầm, lược dịch)

Anh nhìn thấy em như rái thấy con cá

Anh thấy em như quạ thấy trứng gà

Như con sóc rừng thấy bắp ngô

Như con gấu thấy tổ ong rừng

Gấu ăn mật ong ăn nhiều rồi cũng ngán

Anh gặp em trăm lần còn vương vấn em ơi!...

Tiếng Thái:   Ai hển nọng

Ai hển nọng khư nạc hển pả

Ai hển nọng khư cả hển xày

Ai hển nọng khứ này hển đưởi

Ai hển nọng khứ mưởi hển phâng

Mưởi hển phâng kí hẩng nhắng bừa

Ai hển nọng họi từa bo bừa bo ướn...

Anh có thành cánh ná

(Sưu tầm, trích dịch)

...Em ơi, anh có thành cánh ná

Cũng không đành ngắm bắn đàn nai

Quăng lưới xuống suối không bắt được nhiều cá

Anh nguyện nhằm tảng đá nơi cá khỉnh về vui

Đến khi lưới cũ rách không còn vướng cá

Xin em đừng cắt vụn lưới ra

Ná không nhắm trúng đàn nai em chớ cắt dây đi

Trâu không kéo được ách cày đừng cắt lìa dây óng

Tên nhọn không dùng xin chớ chẻ đôi…

Cái bánh sừng trâu

Là người Thái, hẳn không ai là không biết cái bánh sừng trâu. Sở dĩ cái bánh đó được gọi tên như thế vì nó có một đầu nhọn như cái sừng trâu, một đầu tù được buộc bằng lạt giang cho khỏi tuột… Tùy theo từng vùng, từng khu vực sinh sống mà người Thái gói bánh sừng trâu bằng lá đót hoặc lá dong, nhưng gói bằng lá dong là phổ biến nhất. Nguyên liệu để làm nên cái bánh sừng trâu hết sức đơn giản và dễ tìm

Nhập vong trong cách nghĩ của người Thái Nghệ An

(Ảnh từ internet)

“Nhập vong”, “áp vong”, “ngoại cảm”, “tìm hài cốt”… là những từ ngữ đã được sử dụng từ lâu, nhưng lại thấy xuất hiện nhiều trên báo chí và các phương tiện truyền thông gần đây. Cùng với các từ đó, người ta truyền nhau những thông tin cùng chiều hoặc trái ngược nhau về “nhà ngoại cảm” Phan Thị Bích Hằng, về việc công an khám xét nơi ở và bắt tạm giam “Cậu Thủy”…

Xã hội người Thái Nghệ An ghi nhận có ba đối tượng liên quan hoặc nhiều hoặc ít đến chuyện “nhập vong”- đứng đầu là thầy mo, thứ hai là những người “đột nhiên có khả năng ngoại cảm” và thứ ba là những người phụ nữ yếu vía.

Con gà cục tác...

(Ảnh từ internet)

“TÔ CẢY” cục tác lá chanh

“TÔ MÚ” ủn ỉn mua hành cho tôi

“TÔ MÁ” khóc đứng khóc ngồi

Mẹ ơi đi chợ mua tôi đồng riềng

“TÔ QUAI” nhìn ngả nhìn nghiêng

Rau trong vườn nhà

(Ảnh từ internet)

Lá em bé nhỏ tí ti

“XI LA” tên gọi đấy THÌ LÀ em

“PHẮC HỔM” cũng thể RAU DỀN

MỒNG TƠI- “PHẮC PẮNG” leo lên hàng rào

Ba mươi sáu thứ chim

(Ảnh từ internet)

Trên rừng ba sáu thứ chim

“NỘC CỐT” mặc áo của BÌM BỊP nâu

“NỘC THỐ” chim KHƯỚU bạc đầu

SẺ ĐỒNG- “NỘC CHỌC”, “XẢ LÀU”- VÀNG ANH

Tình duyên em gái bản

(Ảnh từ internet)

Quê em “MỌC KỊU”- SƯƠNG SA

LỜI “nhuôn” MÊ ĐẮM đượm đà “QUAM VON”

NÉM CÒN, rời hội “VÍT CON”

TRỒNG DÂU em đã “PỤC MON” ven nhà

Làm gì thì nói Mần chi...

(Ảnh từ internet)

ĂN CƠM thì nói “KIN KHÀU”

UỐNG NƯỚC- “KIN NẶM”, ĂN TRẦU- “KIN PU”

RỬA TAY thì nói “XUỔI MƯ”

“NẲNG”- NGỒI, “XÂNG”- ĐỨNG, còn “TƯ” là CẦM

“XỆT MA KHỜ”- NHÍCH LẠI GẦN

“VẠU”, “CHÀ” là KỂ, còn MẦN là “Ê”

"Xuống mường hạ giới"- Truyền thuyết của đồng bào Thái Nghệ An

(Ảnh minh họa từ internet)

Kho tàng truyền thuyết, sử thi của đồng bào dân tộc thiểu số khá phong phú. Từ thời còn học phổ thông, tôi đã được làm quen với “Trường ca Đam San” của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên. Tiếp sau nữa có Sử thi “Đẻ đất đẻ nước” của dân tộc Mường, Truyền thuyết “Quám tố mướng” của đồng bào Thái vùng Tây Bắc. Và, mặc dù là người Thái Nghệ An, gần chục năm trở lại đây tôi mới được biết đến Truyền thuyết “Xuống mường hạ giới”, huyền thoại “Khủn Tưởng- Khủn Tinh” và Sử thi “Khun Chương” của đồng bào Thái vùng Tây Bắc Nghệ An.